ای تورک سنین تئللریوه طارم و خلخال / قوربان اولا اول خالیوه تبریز و مراغه
بیزه بیر آغری اولور درد و غمه مایه گلور
قونشودان قونشویا گر آش گئدر.قورما گئدر
بو بیزیک باشیمیزه داش گلور و قایه گلور
گر بو معلوم اولوب گوندن ایشیق آیا بیتر
ناتی آیدان دوتولور گون اوزونه سایه گلور
هیدجی هیچ دانیشما.ائله اوءز پاییوه شکر
دوءز اگر باشیوه گوءیدن کجک و پایه گلور
گر الیندن توتا یئردن گوءیه آسان آپاریر
اول کی گوءیدن یئره شانینده اونون آیه گلور
بو روزگار کئچر یاخشی روزگار گلور
گوءیول داریخما غم ائتمه کی غمگسار گلور
دومان توتوب یئر اوزون.گر یاغار هوادن قار
کئچر گئدر بو سویوق قیش.گئنه باهار گلور
اگر او چاغ کی سفر ائتدی یار.گئتدی بخت
خوش اول گونه قاییدار بخت ایله ن او یار گلور
گئجه گونوز چکرم آه تیکمیشم یولا گوءز
گوءروم هاچاغ گئنه اول یار گلعذار گلور
سولوب جاوانلیقیمین رنگی.باش و قاش آغاریب
بلی بهار بیتر لاله.قیشدا قار گلور
تلسمه بو شهین عهدینده گر ستم یئتیشیر
بو شهریار گئده ر.آیری شهریار گلور
او شه کی دوشمنه ساتدی رعیتی گوءردون
نئجه اجل اوخونا سینه سی دوچار گلور
دولانما بوش به به(قدیم قوجالار دئیرمیشلر "بالام" کیمین بیر سوءزجوکدور=baba) جان.گئت اوءزونچو بیر ایش تاپ
دئمه منه کی بگم(آقایام) کسب و کار عار گلور
آدام او چاغ که گلور قونشی بورجونو ایستر
باشارمادی وئره دونیا گوءزونه تار گلور
مثلده وار کی ایگید اوندی دوققوزی دوندی
اگنینده اولمادی پالتار.نظرده خوار گلور
واریم عجب کی اگر هر نئجه لباس اولسون
گئینده اگنیمه من قیسسا یا کی دار گلور
آلیب کمند صفت تسبیحی اله زاهد
باخار گوءره کی هاچاغ دامنه شکار گلور
بو حالی ترک ائله مهمل دانیشما هیدجلی
بو سوءزده بعضی لرین قلبینه غبار گلور
منی تک قویمویون
باغیشلاریز ایمتیحانلاریما گوءره یئنی شعر یازا بیلمیرم
اول فورصتده حکیم هیدجی نین غزللریله قوللوقوزدا اولاجیام
منی تک قویمویون
فلکین غم و بلاسی مگر انتهاسی یوخدور؟
بیر اوتانماز.عار بیلمز.نه دئییم حیاسی یوخدور
بو سپهر دون و ناساز.ستمین ائدیبدیر آغاز
ائله مز حیا.اوتانماز.بیرینه وفاسی یوخدور
ائلیوب منی حواله گنه محنت و ملاله
نئیلیوم ؟بو هرزه بختین منه بیر حماسی یوخدور
ستم و غمی توکنمز.اوءلورمده رحمه گلمز
بو زمانه نین منیم تک غمه مبتلاسی یوخدور
دوتوب اود گنه آلیشما.بئله چوخدا پیس دانیشما
بو سبب:سنینله آخر فلکین آراسی یوخدور
بو سوزی دانیشماز عاقل.اولا گر بلایه قابل
سوءله(سوءیله) هانسی شخص کامل الم و بلاسی یوخدور
منی ده بیر اوءزگه لیلی ائله دی بو چوءلده رسوا
بو بلالی روزگارین من ایله وفاسی یوخدور
یوخ ائدن بیری نصیحت.ائله سین اونا مذمت
مگر ای منیم عزیزیم بو گونون صاباسی یوخدور؟
عجب آنلاماز ایمیش سن.سبیلین آغاردی بیلمه ن
نه جهت بو شوخ و شنگین سنه اعتناسی یوخدور
بو ظریف و شوخ و شیدا.ائله دی خیال گویا
آتیلیبدی باشدا بورکی اوءزونون لباسی یوخدور
دونو قالماییبدی بئلدن.شالی بئش قاریش غزیلدن
آیاقیندا کفش صاغری الینین حناسی یوخدور
بونو بیل بو قدر پولسوز.پلو و پالاس و جولسوز
یئرین اولسا باغ جنت گنه ده جلاسی یوخدور
بئلینی کسیبدی قاتما.دور آیاقه بوردا یاتما
ائله فیکر عوءمر کئچدی گیوون قفاسی یوخدور
ایشین اولدو ناله و آه.گذران دئییل بو بالله
داخی ایسته مه بو عمری گئدیب اول صفاسی یوخدور
ایشیمیز عجب شولوغدور.بیری اهل درد یوخدور
بابا مدرسه گوروبسوز کی اونون خلاسی یوخدور؟
به خصوص اهل قزوین.کسه حق یئر اوسته نسلین
همه نابکار و بی دین بیری نین آتاسی یوخدور
هانی ایندی ملا جعفر؟اونا خصم اولا پیمبر
ائلیوب یقین جزاده . بو عمل جزاسی یوخدور
گله لعنت خدایه.یئته دردی منتهایه
دوشه قیرخ ایکی بلایه.ائشیدم دواسی یوخدور
قوی ایته(ایتسین) سوءزون دانیشما.من اوءلوم گل اوستون آچما
گوءرورن کی سد(سید)نقیبین بو سوءزه رضاسی یوخدور
سن اوءزیوی ائتمه بی عار.سوءزی چوخ اوزاتما قورتار
ائله مه کلامی تکرار.نه چون؟ اقتضاسی یوخدور
بو کدورت و ملاله آلیب ایچ نئچه پیاله
عبث عمری وئرمه باده.بو جهان بقاسی یوخدور
سوءله ساقیا او مهرو.سالا مجلسه هیاهو
هانی مطرب غزل گو؟ نیی نین صداسی یوخدور
تلف اولدو عمر هی هی.دور اولان اوشاقلارا دئی
هانی دنبک و دف و نی؟ نیه بس نواسی یوخدور؟
اولا گوش نه فلک کر.قالا مات چرخ چنبر
دئمه سین کسی "مغنی" سسی نین غناسی یوخدور
منی تک قویمویون
قوی سنی بو درد اولدورسون دوادن ال گوتور
یار و یولداشدان اومید اوز.قوم و قارداش ایسته مه
یوم گیلن بیگانه دن گوز.آشنادن ال گوتور
اوخشادین گول اوزلری اویدون بو قاره گوزلری
حاصلی نولدو؟(نه اولدو) هوس بسدیر.هوادن ال گوتور
فتنه دیر عشق مجازی.فتنه دن قورماق گرک
عشق نفسانی خطادیر بو خطادن ال گوتور
ای منی گوزدن سالان مهر و وفاسیز سئودیگیم
گر یوخون مهر و وفا باری جفادن ال گوتور
وعده وئرمیشدین نئجه اولدو؟ عهد قیلمیشدین هانی؟
کیم دئدی سن عهدیوی سیندیر وفادن ال گوتور؟
زاهد بیچاره بسدیر.بیر بئله قیلدین نماز
سبحه و سجاده نی یئق بو ریادن ال گوتور
بیر بئله ای خواجه یئقدین مال دونیا دویمادین؟
تا نه وقته حرص؟ بو فانی سرادن ال گوتور
تاجر بد نفس خوش ظاهر پیمبردن اوتان
بسدیر ای نامرد.تنزیل و ربادن ال گوتور
ای داداش گئچدی جوانلیق.موسم سور و سرور
یئق بساط عشرتی.سیر و صفادن ال گوتور
تا بیلیرسن.عقله قوللوق ائیله نفسین بورنون اوو
دوش پری لر آردینا دیو دغادن ال گوتور
اوز گماننده بودور:من عاقل و فرزانه یه م
لاف وورما هیدجی بو ادعادن ال گوتور
منی تک قویمویون
بو گون گول اوزلری سئوماق.اولوب منیم چون عار
منه دئیرلر قوجالدین.جوانلیق ائتمه.ولی
او زاد کیم اولدو طبیعی نئجه زوال تاپار؟؟؟
من ائیلرم بو محبت اودون اورکده خموش
اگر حرارتی زایل ائده اوزوندن نار(اود)
محبت اهلی ملام و مذمته باخماز
بو سوزلره قولاق آسماز اگر حقیقتی وار!!
من اول کسم کی هوی(ا) و هوسله مشهورم
او سرخوشم کی آدیم عشق ایله اولوبدور جار
یاپیشدیرار ایکی بیگانه نی علاقه عشق
بیرین بیرینه نئجه ایکی تخته نی مسمار
اگر گوزللری سئوماق منیم گوناهیمدیر
بو بیر گوناهدیر کی اوندان من ائتمم استغفار
صبا پیامیمی جانانیمه یئتیر.دئی کی ای
سوزی یالان.اوزی نامهربان.وفاسیز یار
سنه گوره گوتوروب مندن ال قمو اقوام
سنین یولوندا شماتت ائدر منه اغیار
اگر سن ایسترن ای مغچه(مغبچه) شیخ صنعان تک
بویور سالیم قوجالیق چاغی بوینوما زنار
بویون بلاسین آلیم.دور آیاغه مقدمیوه
نثار قیلماقا یوخ باش و جان ایچین مقدار
قادان لیم گل اوتور دوریوه گزیم دولانیم
نئجه گزر دولانار دور مرکزه پرگار
سنه اثر ائله مز ای عجب منیم آهیم
من آغلیاندا گلیر نالیه در و دیوار
هارا بو خلقین الیندن گئدیم اولوم راحت؟
گورون منیم چین اولوب بو گنک دونیا دار
آدام کی ایستمز اولسون اوز اختیار ایله ن
بو هرزه خلقی گورور اولماقا اولور ناچار
منی تک قویمویون
خدا بیلیر کی منی عمردن ائدیب بیزار
منه بو عقل اذیت ائدیر.دور ای ساقی
گتیر پیاله .آپار عقلی.جانیمی قورتار
بنای عمرومی بیر جام ایله ائله ویران
دئییل بو عمر مگر مایه غم و آزار
قیتیب نئجه دوه نین چیگنینی یوک آلتیندا
سیخار.سیخیب منی بو روزگار ناهنجار
گول.اوزون ائشیگه آتدی پرده دن ای وای
ائویم یئخیلدی کی بوندان سورا ایشیم دیر زار
هانی او کس کی منیم حالیما یانا اورگی
هارا گئدیم کیمه اوز دردیمی ائدیم اظهار؟
منه مذمت ائدرلر کی سن امه یارامان
بو دوغرودور من اوزوم بو سوزه واریم اقرار
سویود آغاجینا ائتمک گرک بو ایرادی
اودا منیم کیمی گلمز امه گتیرمز بار
دئیرله لاف محبت ووران بلایه دوزر
یالان دیمزله.منیم حق سوزه یوخوم انکار
دوزن بلایه منم هیدجی.اگر گتیرم
بیانه حالیمی.آغلار منه در و دیوار
منی تک قویمویون
گئیدیم چاریق آیاقیمه آلدیم اله آغاج
یئر قالمادی کی گئتمیوب اوردا دوتوم سراغ
بیر کس تاپیم مگر کیم ائده دردیمه علاج
بیلمیش قمو کی یاخشی غذادیر سکنجبین
اما نه فایده کی سلامت دئییل مزاج
من بو یوغون آغاجی نئجه ائیلیوم قوجاق
من بو اوزون طنابی نئجه ائیلیم قولاج
ائیله اورکده نقش. گول اوزلر محبتین
تاپماز بو مملکتده گوموش. سکه سیز رواج
ترک ائیلمز محبتی اول کیم کی طینتی
زر عالمینده تاپدی محبتله امتزاج
آس.جان قلاغینه بو سوزی.تنبل اولما.دور
گئت ایشله تاپ چورک.یوخی ایمان خدایه آج
چوخ حرص.مال قازانماغا وورما معاش ایچین
ائتمک گرک تلاش.ولی قدر احتیاج
گل همت ائیله حاجتیوی کس بو خلقدن
مشهوردور کی شیری ائده ر تولکی احتیاج
محتاجدیر حریص.قناعت قیلان غنی
گر بو یالین آیاغی.اونون وار باشیندا تاج
نفسین اوشاقدیر.دده وئرمز اوشاقه اوز
تاپشیر خدایه ایشلری.شیطانه وئرمه باج
دونیا عروسی نی.ارینه گوردو هیدجی
یوخدور وفاسی.ائیله مه دی میل ازدواج
منی تک قویمویون
آرتیق موعطل اولدوغونوزدان عفو دیله ییرم:
ائشیتمیشم ایکی زاد وار گتیرمک اولماز تاب
بیری فرق احبا.ایکینجی فقد شباب
بو گون مجالی غنیمت بیل ای جوان قالماز
همیشه عمر گولوستانی خرم و شاداب
خدا بو عالمی.اسباب عالمی یارادیب
گرکدیر.آدمه مطلوبه یئتماقا اسباب
قیلیب مشیتی محتاج خلقی بیر بیرینه
دئییل گزاف بیلیر حکمتین اولوالالباب
پیاده گئتماقا یولداش. اگر یوخون طاقت
یوبانما وقت گئچیب.بیر اولاغ اوزونچون تاب(تاپ)
مجازی توت قباقه تا تاپان حقیقته یول
دئمه نه وئجه گلیر عقل و اصل و استصحاب
اوتور سوزه قولاق آس.اورگن اوغول اخلاق
ائشیت نصیحتی.یاد دوت بالام آداب
آتاسینه عاق اولان بالام چورک تاپماز
انایه قوللوق ائله.گر اودا یوخوندور تاب
قوزوم نظرده همیشه اوزون آریق ساخلا
نئچون کی کوک قویونون باشی نی کسر قصاب!
کیشی تاری سنی دونیادا خلق ائدیب آزاد
سن اوزگه نی اوزووه ایستیرن نه دن ارباب؟!
قناعت ائیله عزیز اول همیشه هر یئرده
گلیر الیندن اگر وئر چورک سن اول ارباب
خدا مقدر ائدیب روزی نی سنه یئتیشور
نه دیر بو حرص سالیرسان یئره گویه قلاب؟!!
منم کی شاه و گدادن طمع دیشین چکدیم
منیم یانیمدا یوخی فرق تاجر و تونتاب
او کس کی طاقت و تقواسی وار اونون قولییام
نه اول کی قیرخدی اوزون ائتدی سورمه و سرخاب!!!!
نماز قیلماق ایچین گوردو هیدجی یوخدور
لیاقتی.ائله دی ترک مسجد و محراب
منی تک قویمویون
۱ـ بیوگرافی:
حکیم محمدعلی هیدجی۱۲۷۰قمری ایلینده هیدج شهرینده (زنگانین ۷۰ آغاجلیقیندا) آنادان اولور.همن یئرده تحصیله باشلایئر و اونون داوامی ایچین ۱۲۹۷ ده قزوینه کوچور.سونرا نجف شهرینده فقه ایله اصول درسلرینی آلیر و و یوخاری معلومات ایله طلبه پالتاریندا وطنه قاییدیر و تهراندا ساکن اولور . اوردا چوخ طلبه لره تدریس ائیلیر . و ۷۶ ایل عزتلی یاشاییشدان سونرا ۱۳۶۴ قمری ایلینده دونیاسینی دئییشیر و تانریسینا قارشی قانادلانیر . روحو شاد. یولو گئدرلی.(حکیم سوبای بو دونیادان کوچ ائیلیر )
۲ـ اثرلری:
۱ـ شرح منظومه سبزواری
۲ـ رساله دخانیه
۳ـ دانشنامه
۴ـتورکی شعرلر
۵ـ فارسی غزللر
۶ـکشکول هیدجی
۳ـ حکیمین شعرینه گوره:
حکیم هیدجی آذربایجانین اوچ دیللی شاعری و فیلسوفی دیر. حکیم اوچ دیلده اثر یارادیر.اما او اوز دیلیندن یاخشی دیل سوزلرینی دوزگون دیمه گینه گوره و منظورون آیئرت یئتیرمه سینه تاپا بیلمیر نئچه نمونه بونو بللندیرمک اچین اونون دیوانین دان سئچیب بورادا گتیریره م:
از آنجا که آرد تفنن طرب
به ترکی زنم از برای تو گپ
یا:
نوشتم من این داستان شگفت
به ترکی.خنک آن که پندی گرفت
یا:
دلم تنگ شد.پرشده حوصله
کنم ساز با لهجه ی خود گله
و یا:
چه پیچیده ای بر زبان دری
نه آخر تو از مردم ابهری
همه خوب رویند و ترکی زبان
ز فردوس آن خطه دارد نشان
حکیم اوز یوردونو هئچ زامان اونوتمور و هر یئرده اولموشسا ائله هیدج و زنگان دا یاشایئر و اوز اولکه سین بوتون اولکه لردن یاخشی بیلیر و اوز دیلداشلارین سئویر. او نموه لردن دیر:
مرا جایگه صفحه ی هیدج است
که بر نو عروس صفا هودج است
یا:
صفای صفحه ی شیراز گرچه مشهور است
هوای هیدج ما نیست کمتر از شیراز
یا:
اولار کی وصف ائلییبلر صفاده شیرازی
منه گمان یوخی ترجیح هیدجه شیراز
یا:
فغان کی حسرتی قالدی اورکده هیدجین اول
سویوق بولاقلاری.باشی دومانلی داغلاری
یا:
اگر بو تورک منیم گوگلومو آلا الینه
باغیشلارام تئلینه اردبیل و خلخالی
یا:
های خمسه (زنگان)نین اول سویوق سولاری
به هیدجین اول سرین هاواسی
و یا:
اهل تفریش ایا کاش کی سینسین قلمی
خلق تبریز همیشه ایتی اولسون قمه سی
گلن پست دا بو حکیمین شعرلرینی اوخویاجاقسیز
منی تک قویمویون
